Rząd chce uwolnić grunty w centrach miast. Nowy typ własności może zmienić rynek nieruchomości

W Polsce przygotowywane są zmiany, które mogą umożliwić wykorzystywanie gruntów znajdujących się dziś pod istniejącą infrastrukturą, między innymi kolejową. Jednym z najważniejszych elementów proponowanych rozwiązań ma być odrębna własność obiektów budowlanych. Dzięki niej inwestor mógłby posiadać obiekt znajdujący się na, nad lub pod cudzym gruntem.

Pomysł ma szczególne znaczenie dla dużych miast, gdzie dostępność atrakcyjnych terenów inwestycyjnych jest ograniczona. Jednym z przykładów są centra miast, przez które przebiegają linie kolejowe, drogi lub inna infrastruktura. W przyszłości nad niektórymi z tych terenów mogłyby powstawać nowe budynki, mieszkania, obiekty komercyjne czy przestrzenie publiczne.

Projekt ustawy o odrębnej własności obiektów budowlanych został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów we wrześniu 2026 roku. Zgodnie z informacjami rządowymi projekt zakłada możliwość ustanowienia trwałego tytułu prawnego do wybranych obiektów budowlanych posadowionych na, nad lub pod powierzchnią gruntu.

1. Nowe prawo własności obiektów budowlanych

Jednym z najważniejszych elementów przygotowywanej reformy jest stworzenie możliwości odrębnej własności obiektów budowlanych.

Obecnie podstawową zasadą polskiego prawa cywilnego jest to, że budynek trwale związany z gruntem stanowi część składową nieruchomości. W praktyce oznacza to, że właściciel gruntu jest co do zasady również właścicielem znajdującego się na nim budynku.

Projektowane przepisy mają stworzyć wyjątek pozwalający na wyodrębnienie własności konkretnego obiektu budowlanego. Rządowy opis projektu wskazuje, że rozwiązanie ma dotyczyć obiektów znajdujących się na, nad lub pod powierzchnią gruntu.

To ważna zmiana z punktu widzenia inwestycji, ponieważ może pozwolić oddzielić prawo do gruntu od prawa do określonego obiektu.

Nie chodzi o klasyczną „własność powietrza”

W dyskusji dotyczącej nowych przepisów pojawia się określenie „warstwowa własność”. Wiceminister rozwoju i technologii Tomasz Lewandowski wyjaśniał jednak, że projekt nie ma wprowadzać klasycznego modelu własności kolejnych warstw przestrzeni.

Założeniem ma być przede wszystkim wyodrębnienie własności konkretnego, już zrealizowanego obiektu budowlanego.

To rozróżnienie jest istotne. Projekt nie ma tworzyć swobodnego prawa do dowolnej przestrzeni znajdującej się nad gruntem. Ma natomiast umożliwić ustanowienie odrębnego prawa własności do określonego obiektu.

Rządowy opis projektu potwierdza, że celem jest zapewnienie inwestorowi trwałego i stabilnego tytułu prawnego do obiektu oraz możliwości dysponowania nim, w tym obciążania go ograniczonymi prawami rzeczowymi.

2. Dlaczego grunty w centrach miast są tak ważne?

Największym problemem dużych miast jest nie tylko cena gruntów, ale również ich ograniczona dostępność.

Centra miast są już w dużej części zabudowane. Znajdują się tam budynki mieszkalne, biura, sklepy, drogi, linie kolejowe, sieci infrastrukturalne oraz inne obiekty, których nie można po prostu usunąć.

Jednocześnie są to często obszary bardzo dobrze skomunikowane. Z punktu widzenia inwestora mogą być więc atrakcyjne, ale ich ponowne wykorzystanie jest znacznie trudniejsze niż budowa na niezabudowanej działce.

Właśnie dlatego możliwość wykorzystania przestrzeni nad istniejącą infrastrukturą może mieć znaczenie dla rozwoju miast.

Centrum miasta bez konieczności zajmowania kolejnych terenów

Jeżeli określony teren jest już zajęty przez infrastrukturę kolejową, nie oznacza to automatycznie, że znajdująca się nad nim przestrzeń musi pozostać niewykorzystana.

Jednym z przykładów wskazywanych przy okazji przygotowywanych przepisów są linie kolejowe prowadzone w zagłębieniach. Nad takimi torami potencjalnie mogłaby powstać konstrukcja, a na niej kolejne obiekty.

W zależności od lokalnych uwarunkowań mogłyby to być między innymi:

  • budynki mieszkalne,
  • obiekty komercyjne,
  • lokale usługowe,
  • parki i przestrzenie publiczne,
  • inne obiekty miejskie.

Nie oznacza to jednak, że każdy teren nad torami automatycznie stanie się terenem inwestycyjnym. O możliwości realizacji konkretnego przedsięwzięcia nadal będą decydowały przepisy planistyczne, techniczne, środowiskowe i budowlane.

3. Zabudowa nad torami i istniejącą infrastrukturą

Jednym z najbardziej interesujących potencjalnych zastosowań nowych przepisów jest możliwość realizowania inwestycji nad istniejącą infrastrukturą.

W dużych miastach szczególnie istotne są tereny kolejowe. Tory zajmują często znaczne obszary, a jednocześnie są elementem niezbędnej infrastruktury transportowej.

Projektowane rozwiązanie może pozwolić na rozdzielenie praw do infrastruktury znajdującej się na gruncie od praw do nowego obiektu wybudowanego ponad nią.

Przykład: inwestycja nad torami

Można wyobrazić sobie sytuację, w której istniejąca infrastruktura kolejowa pozostaje na swoim miejscu, a nad nią powstaje specjalna konstrukcja umożliwiająca realizację kolejnego obiektu.

W takim modelu właściciel infrastruktury kolejowej nadal musiałby mieć zapewniony dostęp do torów i możliwość ich utrzymania, remontowania oraz użytkowania.

Jednocześnie inwestor odpowiedzialny za nową zabudowę mógłby posiadać odrębne prawo do powstałego obiektu.

To właśnie dlatego jednym z kluczowych elementów całej konstrukcji będą odpowiednie służebności zapewniające dostęp i możliwość korzystania z infrastruktury.

Nie tylko kolej

Potencjalne zastosowanie nowych przepisów nie musi ograniczać się do terenów kolejowych. W materiałach dotyczących projektu wskazywane są również podmioty realizujące inwestycje drogowe oraz inne rodzaje infrastruktury.

Rząd zakłada, że odrębna własność obiektów budowlanych może znaleźć zastosowanie w różnych sytuacjach, w których obecny sposób powiązania własności gruntu i obiektu utrudnia realizację inwestycji.

4. Co mogą zyskać samorządy?

Jednym z argumentów przedstawianych przez rząd jest możliwość lepszego wykorzystania nieruchomości należących do samorządów.

Miasta posiadają grunty, które mogą znajdować się w atrakcyjnych lokalizacjach, ale ich wykorzystanie bywa ograniczone przez istniejącą infrastrukturę.

Jeżeli możliwe będzie ustanowienie odrębnej własności obiektu, samorząd będzie mógł zachować określone prawa do gruntu, a jednocześnie umożliwić realizację inwestycji przez inny podmiot.

Dochody z nieruchomości

W rozmowie dotyczącej projektu wskazywano również na potencjalne znaczenie podatku od nieruchomości.

W przypadku gruntów i infrastruktury wykorzystywanych obecnie w określony sposób wpływy podatkowe mogą wyglądać inaczej niż w przypadku dużych obiektów mieszkalnych czy komercyjnych.

Jeżeli na niewykorzystywanej dotąd przestrzeni powstałyby budynki mieszkalne, biurowe lub usługowe, ich funkcjonowanie mogłoby zwiększyć bazę podatkową miasta.

To jednak potencjalny efekt projektowanych rozwiązań, a nie gwarantowany rezultat każdej przyszłej inwestycji.

Samorząd może zachować grunt

Istotą proponowanego mechanizmu ma być możliwość rozdzielenia własności gruntu od własności określonego obiektu.

Dzięki temu samorząd niekoniecznie musiałby sprzedawać cały teren, aby umożliwić realizację inwestycji. Mógłby wykorzystać istniejącą nieruchomość w inny sposób, zachowując prawa do gruntu i jednocześnie umożliwiając powstanie nowego obiektu.

Z punktu widzenia miast posiadających atrakcyjne, ale trudne inwestycyjnie nieruchomości może to być istotna zmiana.

5. Łatwiejsze finansowanie inwestycji?

Jedną z barier przy skomplikowanych inwestycjach infrastrukturalnych jest nie tylko znalezienie odpowiedniego terenu, ale również stworzenie stabilnego modelu prawnego, który będzie akceptowalny dla inwestora i instytucji finansujących.

Projektowane przepisy mają dać inwestorowi możliwość dysponowania własnym obiektem oraz obciążania go ograniczonymi prawami rzeczowymi.

Według założeń przedstawianych przez resort może to ułatwić uzyskanie finansowania.

Hipoteka na obiekcie

Jednym z ważnych elementów proponowanego rozwiązania jest możliwość wykorzystania odrębnej własności obiektu jako podstawy do finansowania inwestycji.

Jeżeli inwestor będzie posiadał trwały tytuł prawny do budynku, a przepisy pozwolą na odpowiednie zabezpieczenie finansowania, konstrukcja może być bardziej zrozumiała dla banków i funduszy niż rozwiązania oparte na skomplikowanym zestawie praw do gruntu.

Rząd wskazuje właśnie na możliwość obciążenia nieruchomości hipoteką i pozyskania finansowania jako jeden z potencjalnych efektów nowych regulacji.

Dlaczego jest to ważne dla rynku nieruchomości?

Dostęp do finansowania ma bezpośrednie znaczenie dla możliwości realizacji dużych inwestycji. Im bardziej skomplikowana jest sytuacja prawna nieruchomości, tym trudniej może być stworzyć prosty model finansowania.

Jeżeli nowe przepisy rzeczywiście uprościłyby takie konstrukcje, mogłoby to zwiększyć liczbę projektów możliwych do przeprowadzenia na terenach, które obecnie są trudne do wykorzystania.

Na tym etapie należy jednak mówić o potencjalnym wpływie projektu. Ostateczne znaczenie nowych regulacji będzie można ocenić dopiero po uchwaleniu przepisów i poznaniu ich praktycznego zastosowania.

6. Reforma planistyczna i możliwe korekty

Projekt dotyczący własności obiektów budowlanych jest częścią szerszych zmian dotyczących rynku nieruchomości i planowania przestrzennego.

Wiceminister rozwoju i technologii zapowiadał jednocześnie monitorowanie reformy planistycznej oraz możliwość wprowadzenia korekt.

Jednym z tematów są strefy uzupełnienia zabudowy na terenach wiejskich. Rozważana jest zmiana przepisów dotyczących sposobu ich wyznaczania, między innymi poprzez uwzględnianie silosów, budynków gospodarczych i magazynów.

Resort wskazuje, że celem takich zmian byłoby ograniczenie problemów zgłaszanych przez samorządy i właścicieli nieruchomości wiejskich.

Co z inwestycjami po wejściu reformy?

Jednym z najważniejszych pytań dotyczących reformy planistycznej jest to, czy ograniczy ona możliwość realizacji nowych inwestycji.

Wiceminister Tomasz Lewandowski wskazywał, że w mocy pozostają miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego przewidujące możliwość zabudowy mieszkaniowej dla ponad 60 mln osób. Wskazywał również na istniejący zasób decyzji o warunkach zabudowy.

Jednocześnie kwestia planów ogólnych pozostaje ważna dla dalszego rozwoju gmin. Od 1 września 2026 roku brak wejścia w życie planu ogólnego w gminie powoduje istotne ograniczenia w możliwości uchwalania nowych lub zmieniania miejscowych planów oraz wydawania nowych decyzji o warunkach zabudowy, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.

Nie oznacza to jednak automatycznego zatrzymania wszystkich inwestycji. Obowiązujące plany miejscowe oraz wcześniej wydane decyzje pozostają istotnym elementem systemu.

Plany ogólne są nowym elementem systemu

Reforma planowania przestrzennego zastępuje dotychczasowe studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego planami ogólnymi gmin.

Ministerstwo Rozwoju i Technologii wskazuje, że plany ogólne mają określać między innymi strefy planistyczne i kierunki przyszłego rozwoju przestrzennego. Jednocześnie funkcjonuje już Rejestr Urbanistyczny, który ma ułatwiać dostęp do informacji dotyczących planowania przestrzennego.

7. Pięć projektów ustaw mieszkaniowych

Projekt odrębnej własności obiektów budowlanych nie jest jedyną zmianą przygotowywaną w obszarze mieszkalnictwa.

W analizowanym materiale przedstawiono szerszy pakiet ustaw mieszkaniowych, który według zapowiedzi ma obejmować między innymi reformę spółdzielczości mieszkaniowej, zmiany dotyczące własności lokali oraz regulacje dotyczące mieszkaniowego zasobu gmin.

Wśród wymienianych projektów znalazły się również przepisy dotyczące regulacji gruntów, na których znajdują się budynki spółdzielcze, oraz nowelizacja ustawy deweloperskiej.

Warto przy tym rozróżnić zapowiedzi i projekty ustaw od obowiązującego prawa. Sam fakt przygotowania projektu nie oznacza jeszcze, że zawarte w nim rozwiązania będą ostatecznie obowiązywać w przedstawionym kształcie.

Odrębna własność obiektów budowlanych ma status projektu

Rządowy projekt dotyczący odrębnej własności obiektów budowlanych został wpisany do wykazu prac legislacyjnych. Jako planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów wskazano IV kwartał 2026 roku.

To ważna informacja dla osób obserwujących rynek nieruchomości. Na obecnym etapie nie można traktować projektowanych rozwiązań jako obowiązującego już mechanizmu umożliwiającego inwestowanie nad torami czy na innych tego typu terenach.

8. Prawie 400 tys. mieszkań na wynajem

W ramach szerszego pakietu mieszkaniowego przedstawiono również plany dotyczące rozwoju społecznego zasobu mieszkaniowego.

Według informacji zawartych w analizowanym materiale, przygotowywana ustawa ma uporządkować system inwestycji mieszkaniowych finansowanych ze środków publicznych. Ma obejmować między innymi mieszkania komunalne, mieszkania społeczne w systemie TBS i SIM oraz mieszkania lokatorskie realizowane przez spółdzielnie.

Wiceminister wskazywał na założenie, zgodnie z którym w perspektywie 10 lat instrumenty przewidziane w projekcie miałyby umożliwić sfinansowanie budowy i remontów prawie 400 tys. mieszkań na wynajem.

Wartość inwestycji miałaby przekroczyć 200 mld zł.

Są to jednak cele i założenia przedstawiane dla projektowanych regulacji, a nie liczba mieszkań, które zostały już wybudowane.

Znaczenie mieszkań społecznych

Rozwój mieszkań komunalnych i społecznych ma odpowiadać na potrzeby osób, dla których zakup mieszkania na rynku komercyjnym jest trudny lub niemożliwy.

System mieszkań dostępnych czynszowo funkcjonuje w innym segmencie niż mieszkania sprzedawane przez deweloperów. Z tego powodu wpływ planowanych zmian na cały rynek mieszkaniowy będzie zależał od skali faktycznie zrealizowanych inwestycji, ich lokalizacji oraz zasad dostępu do mieszkań.

9. Najem krótkoterminowy i rynek mieszkań

W rozmowie poruszono również kwestię najmu krótkoterminowego. To temat istotny szczególnie w miejscowościach turystycznych oraz w dużych miastach, gdzie część mieszkań może być wykorzystywana w sposób zbliżony do usług hotelowych.

Argument przedstawiany przez zwolenników regulacji jest taki, że część mieszkań przeznaczonych na najem krótkoterminowy znika z rynku najmu długoterminowego.

Jeżeli podaż mieszkań dostępnych na długi termin się zmniejsza, może to wpływać na warunki funkcjonowania tego segmentu rynku.

Większa rola gmin

Jednym z kierunków proponowanych zmian jest zwiększenie możliwości podejmowania decyzji na poziomie lokalnym.

W dyskusji pojawia się model, w którym gminy, wspólnoty mieszkaniowe i spółdzielnie miałyby otrzymać większe możliwości reagowania na rozwój najmu krótkoterminowego w budynkach mieszkalnych.

Na obecnym etapie również w tym przypadku należy rozróżnić zapowiedzi legislacyjne od obowiązujących przepisów.

Co zmiany mogą oznaczać dla rynku nieruchomości?

Projekt odrębnej własności obiektów budowlanych może być istotny przede wszystkim dlatego, że dotyczy jednego z podstawowych ograniczeń rynku nieruchomości w dużych miastach – ograniczonej dostępności gruntów w atrakcyjnych lokalizacjach.

Jeżeli możliwe będzie wykorzystanie przestrzeni nad istniejącą infrastrukturą, część terenów, które dotychczas były bardzo trudne do zagospodarowania, może zyskać nowe możliwości inwestycyjne.

Najbardziej oczywistym przykładem są tereny kolejowe w centrach miast. Nie oznacza to jednak, że wszystkie takie obszary zostaną zabudowane. Każda inwestycja będzie musiała uwzględniać kwestie bezpieczeństwa, konstrukcji, transportu, planowania przestrzennego oraz funkcjonowania istniejącej infrastruktury.

Potencjalne znaczenie dla mieszkań

Jeżeli nowe rozwiązania doprowadziłyby do zwiększenia podaży gruntów dostępnych dla inwestorów, w dłuższej perspektywie mogłoby to zwiększyć możliwości realizacji nowych projektów mieszkaniowych.

Nie można jednak na obecnym etapie przesądzać, czy przełoży się to bezpośrednio na spadek cen mieszkań. Na ceny wpływa wiele czynników, między innymi koszt budowy, finansowanie, popyt, dostępność kredytów, lokalizacja oraz tempo nowych inwestycji.

Najważniejsza zmiana może dotyczyć więc nie bezpośrednio ceny pojedynczego mieszkania, lecz zwiększenia możliwości wykorzystania terenów znajdujących się w już zurbanizowanych częściach miast.

Co warto wiedzieć o planowanej reformie?

Najważniejszym elementem proponowanych zmian jest możliwość ustanowienia odrębnej własności konkretnego obiektu budowlanego. Rząd chce w ten sposób stworzyć podstawę prawną dla inwestycji realizowanych na, nad lub pod gruntami, które mogą pozostawać własnością innego podmiotu.

Potencjalnie może to mieć znaczenie dla terenów kolejowych, drogowych oraz innych obszarów zajętych przez istniejącą infrastrukturę.

Jednocześnie projekt nie jest jeszcze obowiązującym prawem. Zgodnie z informacjami rządowymi planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów przypada na IV kwartał 2026 roku.

Równolegle trwa wdrażanie reformy planowania przestrzennego. W tym przypadku istotne znaczenie mają plany ogólne gmin, miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego oraz decyzje o warunkach zabudowy.

Dla rynku nieruchomości najważniejsze będzie więc nie tylko samo uchwalenie nowych przepisów, ale również sposób ich zastosowania w praktyce. Dopiero wtedy będzie można ocenić, jak duża część terenów znajdujących się obecnie poza rynkiem inwestycyjnym rzeczywiście zostanie udostępniona pod nowe projekty.

Najczęściej zadawane pytania

Na czym ma polegać odrębna własność obiektów budowlanych?

Ma umożliwić wyodrębnienie własności konkretnego obiektu budowlanego od własności gruntu, na którym, nad którym lub pod którym obiekt się znajduje. Projekt ma zapewnić inwestorowi trwały tytuł prawny do takiego obiektu.

Czy będzie można budować mieszkania nad torami?

Projektowane przepisy mają stworzyć podstawę prawną do realizacji takich inwestycji, ale nie oznacza to automatycznej możliwości zabudowy każdego terenu nad torami. Konkretna inwestycja nadal będzie musiała spełniać wymagania wynikające z przepisów planistycznych, budowlanych, technicznych i innych.

Czy nowa własność będzie dotyczyła samego „powietrza” nad działką?

Według przedstawionych założeń nie. Projekt ma dotyczyć odrębnej własności konkretnego, zrealizowanego obiektu budowlanego, a nie ustanowienia klasycznej własności dowolnej przestrzeni powietrznej nad gruntem.

Czy samorządy będą mogły zarabiać na nowych rozwiązaniach?

Jednym z przedstawianych potencjalnych efektów jest możliwość lepszego wykorzystania gruntów samorządowych oraz uzyskiwania dochodów związanych z nową zabudową. Skala takich korzyści będzie zależała jednak od konkretnych inwestycji i ostatecznego kształtu przepisów.

Czy nowe przepisy już obowiązują?

Nie. Projekt odrębnej własności obiektów budowlanych został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów wskazano na IV kwartał 2026 roku.

Czy reforma planistyczna zatrzyma inwestycje mieszkaniowe?

Nie można mówić o automatycznym zatrzymaniu wszystkich inwestycji. Obowiązujące miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego nadal funkcjonują, a wcześniej wydane decyzje o warunkach zabudowy pozostają istotnym elementem systemu. Jednocześnie brak planu ogólnego w gminie może od 1 września 2026 roku powodować określone ograniczenia w wydawaniu nowych decyzji i procedowaniu planów, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.

Co może być największą zmianą dla rynku nieruchomości?

Największe znaczenie może mieć możliwość wykorzystania przestrzeni w silnie zurbanizowanych częściach miast, gdzie brakuje wolnych gruntów. Szczególnie interesujące mogą być tereny nad istniejącą infrastrukturą, ale rzeczywisty wpływ reformy będzie można ocenić dopiero po wejściu przepisów w życie i rozpoczęciu konkretnych inwestycji.

Chcesz sprzedać nieruchomość? Jeśli TAK, wejdź na stronę KONTAKT. Szukasz biura nieruchomości? ZOBACZ TUTAJ. Zobacz również kanał na YOUTUBE. Zapraszam do współpracy. Rząd chce uwolnić grunty w centrach miast

Proszę o ocenę 🙂

Planujesz sprzedaż, zakup lub wynajem nieruchomości w Warszawie? Jeśli masz pytania dotyczące swojej sytuacji, potrzebujesz porady albo po prostu chcesz porozmawiać o możliwościach — zapraszam do kontaktu. Chętnie podzielę się swoim doświadczeniem i pomogę Ci znaleźć najlepsze rozwiązanie.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o mnie, moim doświadczeniu i sposobie, w jaki pracuję, zajrzyj również na stronę „O mnie”. Możesz także sprawdzić opinie osób, z którymi miałem okazję współpracować.

Brak Pytań, Komentarzy, Opinii

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *


The reCAPTCHA verification period has expired. Please reload the page.